Кэпсээн
Мин олохпор хас да сэрии буолан ааста. Элбэх, мин саастыы дьон Афган, онтон кинилэр төрөппүт уолаттара Чэчиэн сэриилэригэр кыттыбыттара, сорохтор өлбүттэрэ- сүппүттэрэ. Ордон, этэҥҥэ эргиллэн кэлбиттэр өр сэрии тыыныттан тахсыбакка эрэйи көрбүттэрэ. Сорох уолаттартан сэрии ыар тыына төһө эмэ элбэх сыллар ааспыттарын иһин дууһаларыттан билигин да тахсыбакка олохторо бүтэн эрэр. Ол Афган, Чечня сэриитин ааспыт саха уолаттарын хорсун сырыыларыттан биир да кэпсээн суох. Дьиҥэр суруйар идэлээх дьоммут кинилэр сырыыларыттан кэпсэлгэ сылдьар норуот геройдарын айан таһаарыахтарын сөп этэ. Былыргы суруйааччылар хаайыыттан күрүүр Манчаары Баһылайы cүрдээх күүстээх номох (легенда) оҥорбуттара билигин да кэпсээнтэн кэпсээҥҥэ сылдьар. Бүтүн норуот киэн туттар былыргы дьоруойа буолбута. Билигин украинаҕа буола турар спецоперацияҕа саха норуотун элбэх бастыҥ уолаттара кытта сылдьаллар. Кинилэр хорсун сырыыларын кумааҕыга суруйан, уолаттарбытын күүстээх номох (легенда) оҥорор суруйааччы саха дьонугар көстүө дуо? Сорох уолаттарбыт өлүөхтэрэ-сүтүөхтэрэ, ол да гыннар суруллубут кэпсээннэргэ норуоппутугар умнуллубакка халлаан сулуһун курдук күлүмнүү сылдьыах этилэр. Сыллар, күннэр ааһыахтара, олох тупсуо. Ол кэмҥэ, маннык саха уолаттара олохторун толук ууран туран дойдуларын көмүскээбиттэрэ. Кинилэр үтүөлэринэн бу үтүө олоххо кэлбит эбиппит диэн оччотооҕу дьон өйдүүллэрин курдук ыраас кумааҕыга суруйан хаалларыаххайыҥ эрэ.
Кэпсээн героя Сылаабык суруйааччы айан таһаарбыт геройа буолбатах. Дьиҥ олоххо баар киһи.
Сылаабык
Кэпсээн
Сылаабык уҥуоҕа кыратынан уонна ыйааһына да тиийбэккэ армияҕа барымаары ыксыы сылдьар. Ыйааһыммыт баара суоҕа түөрт уон алта киилэ, үрдүкпүт диэн балтараа миэтэрэни кыайар кыайбат. Таҥаһын уһулла да ойоҕосторун уҥуоҕа адаарыһа түһэр. Туораттан омос көрүүгэ киһи да бөҕөтө. Бу дьүһүннээх киһини ким армияҕа ылан эрэйи көрүөй диэбит курдук уол. Ити да буоллар уол сытыыта, кыанара сүрдээх, эрбэх үрдүгэр сэттэтэ эргийэр эр бэрдэ. Биир уол сүбэтинэн икки лиитирдээх кока куоланы ыйааһыҥҥа киирэригэр иһэн киирбитэ мүччү-хаччы түөрт уон аҕыс киилэни үктээтэ. Уҥуоҕунан балтараа миэтэрэни кыайыа суох эбит, ону атаҕын төбөтүгэр өгдөс гынан үрдүгэ арыычча хабыста. Дьэ уонна уол баҕалаах армиятыгар бара турда. Ити 2000 сыл, Чечен иккис сэриитэ саҕаламмыт сыла этэ.
Чечня икки сэриитин кыттыылаахтарыгар, өлбүттэргэ уонна тыыннаахтарга ананар.
Бу таас дьиэни боевиктартан ыраастыыгыт диэн бирикээһи толорон биир квартираттан иккис квартираҕа, биир хостон иккис хоско көһөн, аа- дьуо этээстэн этээскэ тахсан иһэллэр. Бакаа барыта уу чуумпу, биир да саа тыаһыы илик.
Тыаһа суох аһаҕас аанынан биир хоско киирэн кэлбитэ биэс адаарыспыт бөдөҥ, бүтүннүү бытык буолбут, байыаннай спецтаҥастаах, саа-сэп бөҕөтүн иилиммит, калаштарын бэлэм тутан турар боевиктар түннүгү уонна кини киирэн кэлбит аанын кэтээн тураллар эбит. Көрдөхтөрүнэ быыкаа, хаҥас илиитигэр бэстилиэт тутуурдаах, уҥа санныгар бэйэтинээҕэр уһун, оптикалаах СВТ харабыыннаах, хараҥа хоско бэйэтэ хара уол, күлүк курдук субу иннилэригэр тыаһа суох биирдэ баар буола түстэ. Боевиктар төһө да чуумпутук, барыга бары бэлэм турдаллар, кини киирэн кэлбитэ соһуччута бэрдиттэн хаһыытаһа түстүлэр. Сылаабык бу дьиэҕэ төһө уу чуумпу сатыылаан турдар, тардыллыбыт, коноплялаах табаах буруотун хабархай сытыттан манна, саалаах-сэптээх, өлөрсөргө бэлэм дьон турарын сэрэйэн, барыга бары бэлэм, тыҥаан аҕай испитэ. Кини төһө да бэлэм истэр бу кыараҕас хоско, субу маннык хас да толору сэбилэниилээх киһини кытары ыы муннубунан утары көрсүөм дии санаабатаҕа. Соһуйан, утары тутан бэлэм испит бэстилиэтин чыыбыһын тардан кэбистэ. Бэстилиэт тыаһа, соһуйбут дьон хаһыытын даҕаспытынан хатаннык бас гына түстэ. Ол эстибит бэстилиэт буулдьатыгар табыллан охтон иһэр боевик калаш аптамаатын чыыбыһын тардан кэбистэ. Кыараҕас хоско баһыгырыы түспүт аптамаат тыаһын кытары кыыл барбыт буулдьалар уол үрдүнэн истиэнэҕэ түһэн баһыгырастылар. Уол буулдьаттан куотан умса ыстанан иһэн субу чугас турар иккис киһини ытта. Табыллыбыт, табыллыбатах дьон хаһыыта, сыыһа- халты ытыллыбыт аптамаат буулдьалара истиэнэҕэ түһэн бачыгырыыллара, аптамааттар эстэн баһыгырыыллара уу чуумпутук иһийэн турбут дьиэҕэ эмискэ оргуйа түстэ. Табыллыбатах үс боевик аһаҕас хос аанынан, бу дьиикэй, быыкаа киһиттэн куотан таһырдьа ыстаннылар. Сылаабык муостаҕа ойоҕолуу түһэн иһэн, бүтэһик ойон эрэр киһини кэнниттэн сырыһыннара ытан хаалла. Хаҥас ойоҕоһунан кирдээх муостаҕа төкүнүйэ түһэрин кытары төкүнүк, лимонка граната быраҕыллан кэлэн аттыгар түһэн кулахачыйда. Уһуну токкуйдуу барбакка сонно аһаҕас аан диэки төптөрү тэбэн кээспитэ анараа баран эстэн бурҕайар тыаһа иһиллэн ааста. Муостаттан өгдөйбөккө сытар уол үрдүнэн сыалларын булбатах граната оскуолактара истиэнэттэн тэйэннэр аһаҕас турар аанынан киирэн, сиирэ- халты көтөн иһиирэн ааһан нөҥүө истиэнэҕэ түһэн табырҕастылар. Ити барыта чыпчылыйыах түгэнэ этэ. Сылаабык чыпчылҕан түгэнигэр элэс гынан ааспыт үлүгэрдээх ытыалаһыыттан, гранататтан кыл- мүччү тыыннаах хаалбытыттан үөрэн, кирдээх муостаҕа тыын ылан сыта түстэ. Боевиктартан биирдэрэ ситэ тардыбакка мүччү туппут табааҕа аттыгар буруолуу сытарын өйдөөн көрөн салҕалас илиитинэн нэһиилэ таба тутан ылла. Аа дьуо өгдөйөн истиэнэҕэ өйөнөн олордо. Һуу, чуут ыт буола сыстым, арыый тыаһаан биллибитим буоллар бүтэр этим – диэн саныы саныы хаста да күүскэ, хатан табаах буруотун оборболоото. Маннык түгэҥҥэ табаах буруота барахсан киһини уоскутар, санаа сааһыланарга көмөлөһөр. Уол дьэ тыын ылан, олорон эрэ бэстилиэтин обуойматыгар ботуруонун толороот табааҕын киирбит аанын диэки тыган кэбистэ. Эрчимнээхтик ойон туран киирэн иһэн ытыалаабыт икки боевигын үрдүлэринэн атыллаан, байыаннай үлэтин толоро чэпчэки чэпчэкитик үктэнэн салгыы бара турда.
Сылаабык дьиктитик, россия армиятын саамай муҥутуур, убаастанар чааһыгар Уссурийскайга, ВДВ-га,14 ОБрСпН спец наз ГРУ в/ч 74854 диэҥҥэ түбэспитэ. Ол аата, боростойдук быһаардахха Воздушно Десантные Войска, 14 Отдельная Бригада Специального Назначения Спецназ Главная Развед Управление диэн Россия саамай кистэлэҥ байыаннай чааһа этэ. Бу чааска мээнэ киһи түбэспэт. Үрдүк уҥуохтаах, эттээх сииннээх, кыанар уолаттар талыллан түбэһэр чаастара. Маяк лааҕырга Сылаабыктаах бүтэһик дьонунан кэлбиттэрэ. Уонча уолтан атын киһи суоҕа. Ол кэмҥэ Уссурийскайтан атыыһыт кэлбитэ. Талар киһитэ суох буолан баар уолаттары барыларын ылбыта. Онон дьиҥнээх профессиональнай сэрииһиттэри, боростойдук эттэххэ өлүү массыыналарын бэлэмниир чааска түбэспитэ. Охсуһартан саҕалаан парашутунан ыстанарга, сэрии араас сэбин бары баһылыырга, үөмэргэ, саһарга, киһини өлөрөр араас ньымаҕа үөрэтэр байыннай чаас. Үөрэтэр инструктордар, апыһыардар, бары араас сэриини ааспыт, дьиҥ профессионал сэрииһиттэр. Манна биир дэриэбинэттэн иккиэ буолан кэлбиттэрэ. Өр буолбакка, оскуолаҕа бииргэ үөрэммит уола Денис минер үөрэҕэр туһунан барбыта. Сылаабыкка саатар чаас иһигэр суоппардаа диэн массыынаҕа права биэрэн урал массыына уруулун туттарбыттара. Кэпсэтии онно боростой, байыаннайдыы буолта. Массыына ыыппытыҥ дуо? Беларус тыраахтыр ыытан. Урал да Беларус да уруула одинаковы, вот ключи, машина стоит там- диэн буолта. Бииргэ сулууспалыы сылдьар уолаттарын учебканы аастылар да Чечня сэриитигэр алталыы ыйга ыыталлар. Барбыттар алталыы ый сылдьан сэрииттэн төннөн кэллилэр да дьиэлэригэр бара тураллар. Табаарыһа Денис эмиэ Чечняҕа баран кэлбитэ. Кэлээтин кытары соннук дьиэтигэр ыыппыттара. Инньэ гынан Дениһэ сылтан эрэ ордук сулууспалаабыта. Учебкаттан Чечняҕа барбыт уолаттар, сэриигэ сылдьыбыт алта ыйдарыгар тосту уларыйан, чиҥ, эр дьон буолан төннөллөрүн сөҕө көрөр. Сылаабык ону көрө сылдьан бэйэтин кутун-сүрүн уустук, ыарахан быһыыга майгыга тургутан көрөөрү миигин Чечняҕа ыытыҥ диэн хаста да рапорт суруйан көрдөһө сатаабыта. Аҕата суох аҥаардас ийэ оҕотоҕун – диэн командование онно чугаһаппат. Арай биир түгэҥҥэ Хабаровскайтан кэлбит инструктор Сылаабыгы таба көрөн сыал ыттарда. Хайыы быраат, табарыҥ сүрдээх эбит диэн ол киһи Сылаабыгы суоппартан снайпер үөрэҕэр көһөттөрбүтэ. Онон суоппарыттан көһөрөн күүстээх, эт- хаан күүһүрдэр эрчийиигэ, снайпер үөрэҕэр такайан бардылар. Сулууспалаан бүтэрэ ый хаалан, дьиэтигэр бараары бэлэмнэнэн эрдэҕинэ, биир күн билбэт прапорщига кэлэн:- Чечняттан кэлэр дьоммутугар солбук тиийбэт буолла, Чечняҕа бараҕын дуо, раньше оказывается ты просился?- диэн ыйытта.
Дьэ ол курдук уол дьиэлиирин оннугар, куруук көрдөспүт, өтөр тохтуура биллибэт Чэчиэнин сэриитигэр баҕатынан барар Эһэтэ армияҕа барыан иннинэ улаханнык ыалдьыбакка эрэ эмискэ өлөн, төннүбэт сиригэр баран хаалбыта.
киһи буола түстэ. Үөрэ-көтө икки сылга контракка илии баттаста. Онон бэйэтин тургутан көрөр санаата уолга туолан дьоллоно санаабыта. Бу кэмҥэ кини, бастаан армияҕа кэлэриттэн отой атын, киппэ, ортону эрэ аннынан уҥуохтаах эр бэрдэ буолбута. Бу, дойдутун көмүскүүр контракка илии баттаһан барара кэлин бэйэтин олоҕор хайдах дьайыан эдэрэ бэт буолан өйдөөбөтөҕө. Инники олоҕор суолун ыйан биэрэр аҕа курдук эр киһи киниэхэ суох этэ. Бастакы Чэчиэн сэриитэ саҕаланарыгар Сылаабык кыра кылааска үөрэнэрэ. Ол саҕана эһэтэ Бөх Бүөтүр баар. Ньиэмэс сэриитэ иккис сылыттан бүтүөр дылы сылдьыбыт оҕонньор, сиэнэ уол, чечня сэриитин тэлэбииһэргэ көрө олорон, оо, улааттахпына ити сэриигэ барыам диэбитин кэтэххэ биэрэн турар. Хаһан да кыйахаммат, күлэн мичийэ сылдьар оҕонньор онно сиэнин – Сэрии туох эрэ үчүгэйдээҕин курдук саҥара олорбуккун үчүгэй аҕайдык чанчыккын тардыам диэн киппитиинньик быатынан сыыһа- халты сабаан тэлэбииһэрдээх хостон куоттарбыта.
Ардах курдук түһэр сибиниэс буулдьа, уотунан уһуурар синэрээт уотун ортотунан -урут да, хойут да өлөр биир – диэн куруук инники кэккэҕэ сылдьыбыт кырдьаҕас буойун, Бүөтүр оҕонньор сиэнэ уол оннук иэдээннээх сиргэ тиийбэтигэр баҕаран эттэҕэ. Сэрии бүппүтэ түөрт уонча сыл ааспытын кэннэ оҕонньорго – эн көмүскээбит куоратыҥ, Ленинград куорат махтанан эйиэхэ квартира биэрэр. Кэлэн ыл, кырдьар сааскар манна олор – диэн ыыппыт суруктара оҕонньор киһи кэннигэр сылдьы-батах сэрииһит буоларын туоһута этэ. Сэрииттэн кэлээччилэри солбукка барар уолаттары массыынаннан Хабаровскайга, Макеевка диэн чааска аҕалбыттара. Салгыы сөмөлүөккэ, онтон бөртөлүөккэ олордон Ханкала диэн Чечня столицатын Грознай куорат таһыгар турар улахан аэропортаах байыаннай чааска аҕалан түһэрди-лэр. Уолаттар бөртөлүөттэн тахсалларын кытары ыарахан сэрии бара турар тыына тута билиннэ.
Киһи хараҕа ыларынан байыаннай балааккалар кэккэлэспиттэр. Олор кэннилэригэр таас, олорор дьиэлэр көстөллөр. Ыраах муннуктарга араас, сэймэк буолбут, умайбыт байыаннай техникэ сыбаалката көстөр. Миинэҕэ эстибит, хампы ытыллыбыт тиэхиникэни барытын манна соһон аҕалаллар. Федеральнай сэриилэр бары мантан салаллар, араас сэрии көрүҥэ бары манна түмүллэр буолан араас массыына, бронетехника, бөртөлүөт тыаһа күнүстэри түүннэри куп- куугунас. Ханкала бөһүөлэгэ эргиччи хас да хос колючай боробулуоханнан тардыллан, ол таһынан ыраахха дылы быыһа суох миинэ иитиллэн турар. Дэриэбинэ иһин, таһын уонна онно киирэр айан суолларын күнүстэри- түүннэри күүстээх сэбилэниилээх байыаннай харабыл чаастара манаан тураллар. Ханкала тулатын боевик киириэҕинээҕэр кутуйаҕы да киллэрбэттии тэрийбиттэр.
Бөртөлүөттэн түспүт уолаттары чаастара баар балааккаларыгар сирдээн аҕаллылар. Манна сааһыланан, олохсуйуҥ, мээнэ онно- манна быгыалаабакка, бирикээс кэлиэр дылы олоруҥ диэн хамаандалаатылар. Нэдиэлэ курдугунан олохтоох балаһыанньаҕа үөрэммиттэрин кэннэ роталарын биир күн тревоганнан туруоран сүүрэр- хаамар ыккардынан, боевиктар дагестан диэки ааһыахтара диэн сэрэппит хайаларыгар илдьэн тоһуур оҥордулар. Хайаҕа окуопа хастан хас да күн, түүннэри- күнүстэри тыҥааһыннаах кэтэһэн сытыы кэннэ хата туох да биллибэккэ чаастарыгар төннөн кэллилэр. Боевиктар кэлиэхтээх сирдэрэ хайаны кытыылаан кэлэр кыра ыллык суол этэ. Бу ыллыгынан төһө киһи кэлиэ, хайдах туох балаҺыанньа, хайдах ытыалаһыы буолуо биллибэт. Уолаттар бастакы сырыылара буолан бары куттаналлар. Учебкаҕа биир сэрии бөҕөтүн ааспыт аппыһыар:- Өлөртөн акаары эрэ киһи куттаммат. Кутталы санаа күүһүнэн саба тутар киһи сэриигэ тыыннаах сылдьар – диэн кэпсээн турар. Онон бары ол туругу порядке вещей дэһэллэр. Боевиктары манаан сытан уолаттар арааһы бары кэпсэтэллэр. Дьиҥэ эрдэттэн да истэр, тэлэбииһэргэ көрөр этилэр, билиэн түбэспит саллаакка боевиктэр сыһыаннарын. Тула өттүлэригэр өлүүттэн -сүтүүттэн киһини аһынар майгы сүппүт дьоно билиэн түбэстиҥ да бараан курдук баскын быһаллар эбэтэр дириҥ уҥкучахха уган муҥнаан сордоон өлөрөллөр. Кинилэри Спецназ ГРУ ВДВ саллаата диэн биллилэр да сонно тута, кэпсэтиитэ суох өлөрөллөр. Онон хастыы да гранаталаахтар, биирдии гранатаны сэрэххэ, бүтэһикпитигэр туттуохпут диэн түөстэригэр иилинэн кэбиспиттэрэ барыларыгар эйэҥэлии сылдьар.
Хас да хонук, ханна да барыҥ- кэлиҥ диэн дьаһал кэлбэтэ, онон Сылаабыктаах эрчиллэ- эрчиллэ балааккаларыгар таах сыттылар. Биир күн стройдааҥ диэн хамаанда бөҕө буолла. Ротаттан уонча уолга сухой поек диэн хас да хонуктаах астарын биэрдилэр. Камаз массыынаҕа олордон газтаан кэбистилэр. Ханна, туохха баран иһэллэрин ким да билбэт, бу операцияны салайыахтаах хамандыырдара, капитан тугу да саҥарбат.
Ханкала Грознайы кытары субу кэккэлэһэ, көстөн турар буолан куорат иһигэр сотору- сотору күөдүйэн, сороҕор күүһүрэн кэлэр ытыалаһыылартан уолаттар сэрии ис туругар киирэн, барыга бары бэлэм сылдьаллар. Бронежилеттэрин, каскаларын, астаах, араас наадалаахтарын бары укта
сылдьар рюкзактарын ылыҥ диэбиттэрэ, онон эмиэ да улахан операцияҕа баран иһэр курдуктар, арай аҕыйахтара токкуйдатар. Өтөр айаннаамалаан баран Камаз биир сиргэ тохтоото. Икки суол быһа охсуһар сиринэн ааһар араас массыыналары тохтотон докумуоннарын, массыына иһин бары дьэгдьийэн көрөр соруктаах кэлбиттэрин дьэ биллилэр. Суол кытыытыгар окуопа хастан бүлүмүөт туруоран бэлэмнэннилэр. Үстүү буолан симиэнэннэн турарга быһаарыстылар. Ол кэннэ ааһар массыыналары тохтотон бэрэбиэркэлээн бардылар. Хамандыырдара сэрэххитин отой сүтэримэҥ, ханнык баҕарар түгэҥҥэ араас бары буолуон сөп диэн сотору- сотору сэрэтэ турар. Бастакы күннээх -түүн этэҥҥэ ааста. Сарсыныгар күнүс суолга маҥан өҥнөөх икки өттүгэр иккилии фаралаах жигули массыына куһууран иһэрэ көһүннэ. Бу кэмҥэ Сылаабык калаш бүлүмүөт аттыгар турар буолан бүлүмүөтү тутааччы кини буолла. Шестерка жигули эбит- диэн санаа уол төбөтүгэр охсуллан ааста. Жигули иһигэр үс киһи, инники миэстэҕэ суоппары кытары биир киһи, кэннигэр биир киһи көстөр. Капитан суолга тахсан илиитин көтөҕөн массыынаны тохтооҥ диэн хамаанда биэрдэ. Бүгүн Сылаабыгы кытары дьуһуурустубалыы турар икки саллаат уолаттар тарбахтара аптамааттарын элбэрээгэр субу төлүтэ тыытардыы бэлэм тутан тураллар. Сылаабык массыыналаах дьон сирэйдэригэр- харахтарыгар сөбүлээбэтэх туруктар көстөллөрүн тэйиччиттэн да буоллар көрөн турар. Субу туох эрэ буолуохтааҕын сүрэҕэ сэрэйэн күүскэ тэбиэлээн, элбэрээк тардарга бэлэм турар тарбахтара көлөһүннүрэн бардылар. Туох барыта күүрдэ, тыҥаата. Капитан тохтообут массыынаҕа тиийэн докумуоҥҥутун көрдөрүҥ диэн саҥата иһиллээтин кытары массыына иһиттэн ааны курдары ытан, эстибит бэстилиэт тыаһа бас гына түстэ. Искэ ытыллыбыт аппыһыардара охтон эрэрин көрөөт Сылаабык массыынаны туһаайан турар бүлүмүөтүн элбэрээгин хам тутан кэбистэ. Сону даҕаспытынан икки аптамаат ытыалыыр тыастара таһыгырастылар. Кылгас кэмҥэ, уу чуумпутук турбут икки суол холбоһуга бүлүмүөт, икки аптамаат баһыгырас тыастарынан туолан ылла. Субу сибилигин, ып- ыраас,мап маҥан, кылбайан турбут шестерка жигулига биир да өстүөкүлэ ордубакка бытарыс гынна, ааннара, крылота дэлби курдарыта, хайыта, сиидэ курдук ытыллан кыл түгэнигэр дьэллэс гынан хаалла. Иһигэр тыҥаан олорбут үс бытыктаах, чечен омук дьоно киһи аатыттан ааһан массыыналарын сидиэнньэтигэр хаан- сиин бөҕө буолан, тэһитэ- хайыта ытыллан сууллан хааллылар.
Ити кэннэ уолаттар охтон өйө суох сытар апыһыардарыгар сүүрэн тиийдилэр. Бэрэбээскилии охсоот ааһан иһэр массыынаны тохтотон Ханкала госпиталыгар ыытан кэбистилэр.
Дьон боотура, харса суоҕа, өлөр өлүүгэ төбөлөрүн хоҥкуппакка утары көрбүтүнэн киирэн биэрбиттэриттэн. Саа- сэп бөҕө утары көрөн, бэлэм турдаҕына хайдах мүччү туттараары капитаны ыттылар диэн Сылаабык бу омук дьонуттан салынна. Бу кэлэн өлбүт чеченнэр массыыналарын иһигэр хас да аптамааты, бэстилиэти булбуттара. Онон боевиктар буолара көстө сылдьара. Ити дьон тутуллан оһуобай отделга тиийдэхпитинэ ыйаахпыт син биир биллэр, бүтэһикпитин сэриилэһэн хаалыах диэн итинник быһаарыныы ыллахтара. Баҕар буруй суҥха кинилэргэ кэннилэригэр ат сыарҕатыгар баппат хара баһаам, хас да пожизненно срок буолуо, ону туох билиэй буо. Капитаны массыына аанын курдары ытыллыбыт бэстилиэт буулдьата иһин курдары баран сиһин тоҥоҕоһун тосту көппүт диэн сурах кэллэ.
Итинник бииртэн биир алдьаххайдаах күннэр ааһан истилэр. Сылаабыгы бойобуой уоппуттаах диэн уонна боростой пехота, аптамаат тутуурдаах саллаат буолбатах, спецназ ГРУ ВДВ байыаһа, снайпер буолан мантан ыла уустук операцияларга ыытар буоллулар. Онон сотору- сотору элбэх өлүүлээх- сүтүүлээх кыргыһыыларга кыттар.
Атырдьах ыйын биир чаҕылхай күнүгэр сынньалаҥ биллэриллэн балаакка таһыгар табаахтыы олордохторуна Моздок диэкиттэн бөртөлүөт көтөн иһэрэ көһүннэ. Аэропортка чугаһаан бу түһээри намтаан эрдэҕинэ эмискэ Грознай куораттан ытыллыбыт ракета тахсан кэллэ, ытыллыбыт ох курдук сыыйыллан, көрбүтүнэн бөртөлүөт диэки таласта. Үөрэ-көтө, кэпсэтэ-аймана олорор уолаттар ракетаны өйдөөн көрөөт чуумпуран, эмискэтэ бэрдиттэн тылларыттан маттылар. Грознай куорат боевиктартан ыраастанан, федераллар ылан сытар сирдэрэ. Хайдах да түгэҥҥэ бөртөлүөтү итинтэн ПТУрсунан ыталлара сатаммат курдук. Өйдөөн көрүөх ыккардыгар ытыллыбыт ракета бөртөлүөтү ситэн кэллэ да саайда. Эстэн күлүм, ону даҕаспытынан эстэр тыас лүҥ гынна. Табыллыбыт бөртөлүөт кынатын тосту ыттарбыт кус курдук эргийэ- эргийэ сир диэки сууллан, түспүтүнэн барда. Сиргэ олорон лах гына түһэрин кытары Ханкаланы тула иитиллэн турбут миинэлэр эстэр тыастара иһилиннэ. Бөртөлүөт умайан күүдэпчилэнэн таҕыста, эстиэ диэн аһыллыбыт аанынан уоттан куотан, олорсон кэлбит дьон сүүрэн таҕыстылар. Ол тахсааттарын кытары кэтээн турар бэйэлэрин миинэлэрэ эстэн барыларын нимси суулларда. Ким да толору миинэ иитиллэн турар сиригэр сүүрэн киирэн дьону быыһыыр кыаҕа суох түгэнэ. Түмүгэр үс генерал уонна сүүһүнэн саллаат уонна аппыһыар ыттыы өлөн хаалла.
Сылаабык сэриигэ тохтоло суох сылдьыбыта сыл буолан эрэр. Элбэхтик сэриигэ киирэн, өлөр өлүү куттала, тыыннаах тахсыы үөрүүтэ холбоһор дьикти күүрүү алыбар ылларан уол сэрииттэн араҕыан баҕарбат турукка сылдьар.
Бүгүн БМП диэн пехота бойобуой массыынатын үрдүгэр олорон эмиэ бойобуой садаанньаҕа баран иһэллэр. Дэриэбинэ кытыытыгар, суолу кытыылаан үүнэн турар хойуу мастан минньигэс сливаны быһа тардан, туох да кыһалҕата суох сии олорор. Аттыгар сэриигэ сылга чугаһаан эрэр бииргэ сылдьан кэлбит табаарыстара кэпсээн бөҕө буолан эмиэ кини курдук слива туура тардан сии иһэллэр. Бэҕэһээ манан БМП нан ааспыт сирдэрэ, федеральнай күүстэр хонтуруоллаан олороллор онон куттал суох сирэ. Эмискэ, сүр улахан, баас гынан миинэ эстэр тыаһа иһиллэн ааста. Аттыгар туох да кыһалҕата суох күлэ-үөрэ, БМП хаҥас өттүгэр олорон испит табаарыс уолаттара хаан-билик буолан сууллан эрэллэрэ хараҕар көстөн ааста уонна түҥ хараҥаҕа тимис гынан хаалла. Төһө өр оннук өйө суох сыппыта буолла, сыыйа хараҕар сырдык көстөн өйдөнөн кэллэ. Хамсыыр кыаҕа суох, бүтүннүү бэрэбээски буолан госпиталга сытар эбит. Сылаабык манан сэриилэһэн бүппүтэ. Сылаабык курдук эдэркээн уолаттар Россиябыт ыһылларыгар тиэрдибэтэхтэрэ. Кинилэргэ махтал үтүө тылларын этиэҕиҥ.
Иван Александров Дьокуускай сот.телефон 89141023404 сибээс батсабынан
